Kompendium wiedzy

OCHRONA DRÓG ODDECHOWYCH - PODSTAWOWE INFORMACJE


Ochrona dróg oddechowych

Stosowanie środków ochrony układu oddechowego podczas pracy wymagane jest gdy:

Sprzęt chroniący drogi oddechowe przed substancjami chemicznymi i pyłami należy do ochron, które są zaliczone do III kategorii wg Dyrektywy 89/686/EWG, czyli należą do środków związanych z najwyższym ryzykiem utraty zdrowia. Jest to spowodowane tym, że wchłaniane do organizmu niebezpieczne substancje chemiczne mogą spowodować wiele chorób groźnych dla zdrowia i życia człowieka.

Podział sprzętu ochrony dróg oddechowych

Norma PN-EN 133 "Sprzęt ochrony układu oddechowego. Podział" wyróżnia dwie podstawowe grupy zagrożeń dla układu oddechowego:

Powyższa klasyfikacja dopuszcza dwie metody ochrony dróg oddechowych:

Sprzęt oczyszczający

Sprzęt oczyszczający oczyszcza wdychane powietrze ze szkodliwych substancji chemicznych oraz pyłów. Oczyszczanie powietrza odbywa się poprzez:

Filtry, pochłaniacze i filtropochłaniacze nie są samodzielną ochroną, lecz wymagają skompletowania z częścią twarzową. Wyjątek stanowią jedynie półmaski jednorazowe.

Zobacz klasyfikację filtrów i pochłaniaczy.

Ze względu na rozwiązanie części twarzowej sprzęt ochrony dróg oddechowych dzielimy na:

Sprzęt izolujący

Sprzęt izolujący zapewnia dopływ czystego powietrza z niezależnego źródła, co zapewnia, że szkodliwe powietrze znajdujące się w danym środowisku pracy nie dotrze do płuc użytkownika.

Sprzęt izolujący stosujemy w przypadku, gdy:

Kategorię tę dzieli się na sprzęt izolujący:

Sprzęt ucieczkowy

Osobną grupę ochron dróg oddechowych stanowi tzw. sprzęt ucieczkowy, który przeznaczony jest do stosowania podczas ewakuacji ze strefy zagrożenia. Nie jest to sprzęt do użytkowania podczas pracy, tylko w nagłych wypadkach, gdy należy jak najszybciej opuścić skażone środowisko.

Klasyfikacja filtrów i pochłaniaczy

Filtry i pochłaniacze wymienne do masek i półmasek

Symbole literowe i kody koloru stosowane do oznaczania filtrów i pochłaniaczy w zależności od ich przeznaczenia:

Typ Kolor oznakowania Przeznaczenie
P biały pyły i aerozole ciekłe
A brązowy gazy i opary organiczne o temperaturze wrzenia powyżej 65°C
AX brązowy gazy i opary organiczne o temperaturze wrzenia poniżej 65°C
B szary gazy i opary nieorganiczne, z wyjątkiem tlenku węgla, np. chlor, siarkowodór
E żółty gazy i opary kwaśne, np. dwutlenek siarki
K zielony amoniak i organiczne pochodne amoniaku
SX fioletowy określone przez producenta substancje, tzw. pochłaniacz specjalny
NO niebieski tlenki azotu
Hg czerwony opary rtęci

Podział pochłaniaczy gazowych

Wszystkie elementy pochłaniające dzieli się ponadto na trzy klasy ochronne:

Podział filtrów

Skuteczność filtracji wyznacza się wobec standardowych aerozoli tj. chlorku sodu i mgły oleju parafinowego. Elementy filtrujące dzieli się w zależności od skuteczności filtrowania na trzy klasy ochronne:


Przykład oznaczenia: AB1P3 - jest to pochłaniacz klasy 1 przeznaczony do gazów i oparów organicznych o temperaturze wrzenia powyżej 65°C (A) i gazów i oparów nieorganicznych (B) połączony z filtrem (P) klasy 3.

Półmaski filtrujące

Półmaski filtrujące dzieli się w zależności od skuteczności filtrowania na trzy klasy ochronne:

Dodatkowe oznaczenia półmasek filtracyjnych:

- S - półmaska przeznaczona do filtracji tylko cząstek stałych (pył, dym),

- SL - półmaska przeznaczona do filtracji cząstek stałych (pył, dym) oraz cząstek ciekłych (mgła),

- D - dodatkowe wymaganie odpowiedniej pyłochłonności sprawdzane pyłem dolomitowym,

- C - dodatkowe wymaganie odpowiedniej pyłochłonności sprawdzane pyłem węglowym.

Półmaski filtrujące nie mają znormalizowanego kodu koloru. Oprócz własności filtrujących niektóre maski pochłaniają szkodliwe substancje chemiczne, lecz jedynie w stężeniach poniżej NDS i stosowane zwykle do neutralizacji nieprzyjemnych zapachów. Dobór i użytkowanie ŚOUO

Podstawowe pojęcia.

Aktualne wartości NDS, NDSCh i NDSP publikowane są w rozporządzeniach Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Dobór środków ochrony układu oddechowego

Podczas doboru odpowiedniej ochrony dróg oddechowych należy uwzględnić poniższe czynniki:

- pyłów lub aerozoli na bazie wody - stosować należy filtry do cząstek stałych (S),

- aerosolu z ciekłą fazą rozproszoną - stosować należy filtry do cząstek stałych i cieczy (SL),

- gazu i pary - stosować należy pochłaniacze,

- kombinacji aerozoli, par i gazów - stosować należy filtropochłaniacze

Dobór filtra

W pierwszej kolejności należy obliczyć minimalną wartość wskaźnika ochrony dzieląc stężenie substancji przez jej NDS. Po obliczeniu minimalnej wartości wskaźnika ochrony należy dokonać wyboru rodzaju i klasy sprzętu ochrony układu oddechowego tak, aby sprzęt ten posiadał wyższą wartość wskaźnika ochrony AFP.

Przykład:

Dobór pochłaniacza

Po zidentyfikowaniu rodzaju substancji niebezpiecznej należy dobrać typ pochłaniacza odpowiedniego do tej substancji oraz dobrać klasę ochronną pochłaniacza - patrz: Klasyfikacja filtrów i pochłaniaczy.

Zawsze należy upewnić się czy pochłaniacz danego producenta został przetestowany i zaakceptowany do pracy z daną substancją.

W dalszej kolejności należy obliczyć minimalną wartość wskaźnika ochrony dzieląc stężenie substancji przez jej NDS. Po obliczeniu minimalnej wartości wskaźnika ochrony należy dokonać wyboru rodzaju sprzętu ochrony układu oddechowego tak, aby sprzęt ten posiadał wyższą wartość wskaźnika ochrony AFP.

Przykład:

Inne czynniki ważne wpływające na dobór sprzętu

Zasady prawidłowego użytkowania ŚOUO

Przed zastosowaniem sprzętu ochrony dróg oddechowych należy zapoznać się z instrukcją użytkowania oraz upewnić się czy nie jest przekroczona data ważności określona przez producenta. Po przekroczeniu terminu ważności producent nie gwarantuje zachowania własności ochronnych w deklarowanej klasie ochronnej. W przypadku filtrów a w szczególności pochłaniaczy ma to ogromne znaczenie. Dodatkowo należy upewnić się, czy opakowania nie są naruszone oraz czy były właściwie przechowywane.

Przed stosowaniem sprzętu ochrony układu oddechowego użytkownicy powinni zostać przeszkoleni przez uprawniony personel w zakresie prawidłowego użytkowania i wyjątkowych sytuacji, które mogą nastąpić podczas pracy w sprzęcie (np. nadmierny wzrost oporów oddychania, pojawienia się charakterystycznych zapachów).

Według zaleceń Instrukcji Krajów Wspólnoty Europejskiej, zawierającej zalecenia dotyczące doboru i użytkowania sprzętu ochrony układu oddechowego, wymagane jest, aby użytkownicy sprzętu ochrony układu oddechowego podlegali obowiązkowym, specjalistycznym badaniom lekarskim. Zaleca się, aby badania te przeprowadzać w następujących przedziałach czasowych:


Ponadto, w celu prawidłowego funkcjonowania w przedsiębiorstwie sprzętu ochrony układu oddechowego należy prowadzić systematyczne kontrole stanu technicznego (przeglądy okresowe), sposobu przechowywania sprzętu, właściwego dopasowywania przez użytkowników. Kontrole te powinny być powtarzane regularnie. Wdrożenie systemu kontroli powinno obejmować przygotowanie przez pracodawcę dla każdego użytkownika sprzętu ochronnego „kart kontrolnych”, pozwalających na szybkie sprawdzenie sposobu jego użytkowania. Karty te powinny być także przygotowane dla stref, gdzie występują szczególne zagrożenia.

Czas skutecznego działania pochłaniaczy

Czas skutecznego działania pochłaniaczy zależy od następujących czynników:


Dla użytkownika konieczność stosowania pochłaniaczy wiąże się z trudnościami w określeniu momentu, w którym niezbędna jest jego wymiana spowodowana nasyceniem sorbentu. Dalsze użytkowanie elementu pochłaniającego powoduje, że użytkownik zaczyna oddychać zanieczyszczonym powietrzem.

Najpowszechniej stosowaną metodą oceny stopnia zużycia pochłaniaczy jest wykorzystanie ostrzegawczych cech substancji chemicznych takie jak: zapach, smak, drażnienie błon śluzowych. Dochodzi do tzw. "przebicia" pochłaniacza wyczuwalnego dla zmysłów. Postępowanie takie sprawdza się w większości niebezpiecznych substancji, lecz ma jednak swoje słabe strony - wiele niebezpiecznych dla człowieka substancji chemicznych jest wyczuwalne zmysłami węchu dopiero wtedy, gdy ich stężenie w powietrzu jest niebezpieczne dla organizmu człowieka. Dobierając więc sprzęt pochłaniający należy poddać dokładnej analizie rodzaj czynników chemicznych występujących w środowisku pracy i oszacować czas skutecznego działania uwzględniając wszystkie czynniki wpływające na zmianę ich pojemności sorpcyjnej.

Czas użytkowania filtra

W miarę upływu czasu pracy filtra następuje systematyczny wzrost oporów przepływu powietrza. Moment wymiany filtra jest określany subiektywnie przez użytkownika w momencie, gdy wartość oporów powietrza przekroczy akceptowalną wartość.

Na naszych stronach internetowych stosujemy pliki cookies. Korzystając z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień przeglądarki wyrażasz zgodę na stosowanie plików cookies zgodnie z Polityką Prywatności.